ระบบชาร์จกลับตอนเบรกของรถ EV ทำงานยังไง

regenerative braking คืออะไร และมันต่างจากเบรกปกติยังไง

ระบบ regenerative braking คือการชะลอรถด้วยมอเตอร์ไฟฟ้าให้ทำงานกลับด้านจากตอนขับเคลื่อน แล้วดึงพลังงานบางส่วนจากการหมุนของล้อกลับไปเก็บในแบตเตอรี่ แปลง่ายๆ คือรถไม่ได้ใช้เบรกเสียดสีอย่างเดียวเวลาจะชะลอ แต่ใช้มอเตอร์ช่วยหน่วงรถไปพร้อมกัน

ถ้าเทียบกับเบรกปกติ เบรกปกติจะเปลี่ยนพลังงานการเคลื่อนที่ให้กลายเป็นความร้อนที่ผ้าเบรกและจานเบรก ส่วน regenerative braking พยายามเอาพลังงานส่วนนั้นกลับมาใช้ใหม่ได้บางส่วน เลยช่วยลดภาระของเบรกเสียดสีในหลายสถานการณ์ แต่ไม่ได้แทนเบรกปกติทั้งหมด เพราะรถยังต้องพึ่งเบรกแบบเดิมตอนต้องหยุดจริงหรือหยุดแรงๆ

สรุปสั้นๆ คือ regenerative braking เป็นระบบชะลอรถที่เก็บพลังงานกลับได้บางส่วน ไม่ใช่การชาร์จแบตเตอรี่เต็มเหมือนเสียบปลั๊ก และไม่ใช่เบรกเสียดสีล้วนๆ

พลังงานถูกส่งกลับเข้าแบตเตอรี่ได้อย่างไร

เวลาคนขับถอนคันเร่งหรือแตะเบรก รถจะสั่งให้มอเตอร์เปลี่ยนจากตัวส่งกำลังเป็นตัวหน่วงการหมุนของล้อ พอรถยังเคลื่อนที่อยู่ พลังงานจากการหมุนก็ไม่ได้หายไปเฉยๆ แต่ถูกแปลงกลับเป็นไฟฟ้าในระบบของรถ แล้วส่งต่อเข้าแบตเตอรี่เพื่อเก็บไว้ใช้ทีหลัง

จังหวะนี้รถไม่ได้รับพลังงานกลับมาแบบทันทีทันใดทั้งก้อน เพราะระบบต้องคุมทั้งการหน่วงรถและการรับไฟเข้าแบตเตอรี่ให้เหมาะกับสภาพการขับจริง ถ้ารถชะลอแรงหรือแบตเตอรี่รับไฟได้ไม่เต็ม ระบบก็จะลดการชาร์จกลับลงและให้เบรกปกติช่วยทำงานแทน

พูดง่ายๆ คือรถเอาพลังงานจากการเคลื่อนที่มาแปลงเป็นไฟฟ้า แล้วค่อยเก็บกลับเข้าแบตเตอรี่ผ่านมอเตอร์และชุดควบคุมของรถ คนขับจะรู้สึกได้จากอาการรถหน่วงตอนถอนคันเร่งมากกว่าจากตัวเลขบนหน้าจอ

คนใช้รถ EV จะรู้สึกได้จากการขับยังไง

คนขับส่วนใหญ่จะรู้สึกได้ทันทีตอนถอนคันเร่ง รถจะหน่วงเองเบาๆ เหมือนมีคนช่วยแตะเบรกให้ ซึ่งต่างจากรถที่ไหลต่อยาวแบบเดิม ความรู้สึกแบบนี้แหละที่ทำให้หลายคนชอบ เพราะคุมจังหวะรถได้ง่ายขึ้น โดยเฉพาะเวลาเลาะรถติดหรือชะลอเข้าจุดหยุดบ่อยๆ

การขับในเมืองมักเจอระบบนี้บ่อยกว่าทางไกล เพราะมีทั้งการผ่อนคันเร่งและแตะเบรกสลับไปมา คนที่เพิ่งเปลี่ยนจากรถน้ำมันอาจต้องใช้เวลาปรับนิดหน่อยกับความหน่วงที่มาเร็วกว่าเดิม แต่พอชินแล้วจะรู้สึกว่าขับเนียนขึ้นและใช้เท้าขวาคุมรถได้ละเอียดขึ้น

เรื่องนี้เลยไม่ใช่แค่ถามว่าเก็บไฟได้เท่าไร แต่ควรถามว่ารถคันนั้นหน่วงแบบไหน ตั้งค่าได้หรือไม่ และเข้ากับสไตล์ขับของเราหรือเปล่า เพราะสุดท้ายสิ่งที่คนขับสัมผัสได้จริงคือความมั่นใจตอนคุมรถมากกว่าตัวเลขระยะทาง

อะไรทำให้ชาร์จกลับได้มากหรือน้อย

ชาร์จกลับได้มากหรือน้อยขึ้นกับวิธีขับเป็นหลัก ถ้าขับแบบผ่อนคันเร่งลื่นๆ และเผื่อจังหวะให้รถหน่วงเอง ระบบก็มีโอกาสดึงพลังงานกลับได้มากกว่าการเบรกแรงๆ สั้นๆ บ่อยๆ

สภาพถนนก็มีผลเหมือนกัน ทางโล่งที่คุมจังหวะรถได้ง่ายมักช่วยให้ใช้ระบบนี้ได้ต่อเนื่องกว่า ส่วนถนนที่ต้องเบรกกระชั้นหรือมีจังหวะหยุดออกตัวถี่ๆ จะทำให้การเก็บพลังงานไม่สม่ำเสมอ

ข้อจำกัดของแบตเตอรี่และระบบรถก็สำคัญ ถ้าแบตรับไฟได้ไม่เต็มที่ ระบบจะต้องลดการชาร์จกลับลงเพื่อความปลอดภัยและความเหมาะสมของการทำงาน สรุปสั้นๆ คือ regenerative braking ไม่ได้เก็บไฟได้เท่ากันทุกสถานการณ์ และผลที่ได้จะขึ้นกับทั้งพฤติกรรมคนขับ สภาพทาง และเงื่อนไขของรถคันนั้นเอง

• ไม่มี

ควรรู้ก่อนเลือกซื้อรถ EV ที่มีระบบนี้

เวลาจะเลือกรถ EV ที่มี regenerative braking ควรถามผู้ขายให้ชัดว่า ปรับระดับการหน่วงได้กี่แบบ และแต่ละแบบต่างกันยังไง เพราะบางคันขับแล้วหน่วงชัด บางคันแทบไม่รู้สึก ควรเช็กในคู่มือด้วยว่ามีโหมดขับขี่หรือการตั้งค่าที่เปลี่ยนพฤติกรรมของระบบนี้ได้หรือไม่

อีกจุดที่ควรถามคือระบบนี้ทำงานร่วมกับเบรกปกติยังไง เวลาแตะเบรกหนักขึ้นรถยังใช้มอเตอร์ช่วยหน่วงอยู่แค่ไหน หรือเปลี่ยนไปพึ่งเบรกเสียดสีมากขึ้นเมื่อไร เรื่องนี้สำคัญเพราะเกี่ยวกับความรู้สึกตอนคุมรถและความคุ้นมือหลังรับรถจริง

ถ้าจะตัดสินใจซื้อ ควรลองขับเองและดูว่าจังหวะถอนคันเร่งกับการแตะเบรกเข้ามือไหม มากกว่าดูสเปกบนกระดาษอย่างเดียว เพราะรถแต่ละคันตั้งค่ามาไม่เหมือนกัน และคู่มือมักบอกรายละเอียดที่โชว์รูมอาจเล่าไม่ครบ

• ถามว่าปรับระดับการหน่วงได้หรือไม่
• เช็กว่ามีโหมดขับขี่ที่เปลี่ยนพฤติกรรมระบบนี้ไหม
• ดูว่าระบบทำงานร่วมกับเบรกปกติอย่างไร
• ลองขับจริงเพื่อดูว่าคนขับคุมรถได้ถนัดแค่ไหน